Romanlar, Abdallar, Elekçiler, Domlar, Lomlar, Mırtipler! Çingene olarak adlandırılan veya kendisini Çingene olarak kabul eden herkes! Burası sizin siteniz.
Dünya
Çingene Adı Ne Kadar Eski 01/11/2011
"Zengin isen ya bey derler ya paşa
Fukara isen ya abdal derler ya çingen..."
Neşet Ertaş
İnsanlığı atalarının geçim şekli temelinde ikiye bölen evrensel kast sisteminin kurbanları olan kavimlerin Avrupa, Anadolu ve Orta Asya'daki en yaygın isimlerinden biri Çingene. Yaygın kanının aksine çoğunlukla gözden kaçırılan ve unutulmaya başlamış bazı kaynaklar Çingene adının kökeninin en az 2500 yıl öncesine kadar gidebileceğini ortaya koyuyor.
Milattan sonra 500-700 yılları arasında Orta Asya'da dikilen Orhun Anıtları'nın bir yüzünde Çıgany (Çıgani) ve yok-Çıgany kelimeleri gariban anlamında, Bey kelimesinin karşıtı olarak kullanılıyor. Sözkonusu dönemde garibanlık günümüzden farklı olarak bireysel değil toplumsal bir durumdu. Büyük hayvan sürüleri ya da tarım arazileri olan, savaşçı kabileler güçlü, varlıklı kabileler olarak kabul ediliyordu. Buna karşılık hayvan sürüleri, tarım arazileri ya da avcılık ve toplayıcılık yaptıkları orman alanları ellerinden alınmış olan kabileler gariban kabilelerdi.
Geçim için kendilerine başka hiçbir olanak bırakılmayan, toprakları, hayvan sürüleri ve orman arazileri olmayan gariban kabileler geçimlerini çeşitli zanaat ve hizmetleri diğer kabilelere sunarak onlardan gıda maddeleri alarak temin ediyorlardı. Konuya bu açıdan bakıldığında Orhun Anıtları'nda Çıgany kelimesinin gariban anlamına gelmesi ve bu sözcüğün bölgede tüm göçebe zanaatçı kavimleri kapsayan bir kavram olarak yaygınlaşması son derece anlaşılabilir hale gelmektedir. Günümüzde hem yok-Çıgany hem de Çıgany kelimeleri Çingene kavimleri için Macaristan başta olmak üzere çeşitli Balkan ülkelerinde kullanılmaya devam edilmektedir.
Konuyu daha da ilginç hale getiren bir başka bilgi ise tarihçi Heredot'un kitabında Sigynnae (Siginne) isimli bir halkın adını anmasıdır. Çingene adının Balkanlardaki kullanımına çok benzeyen bu sözcük Heredot'a göre Macaristan'ın geniş düzlüklerinde yaşayan demirci bir halkın adı olarak kullanılıyordu. Günümüzden yaklaşık 2800 yıl önce Balkanlar'da bulunan bu topluluğun tipik bir Çingene kavmi olduğu anlaşılmaktadır. Diğer taraftan Heredot Sigynnae adının Avrupa'nın bazı bölgelerinde sadece tek bir halkın adı olarak kullanılmadığını, genel olarak çerçi anlamına geldiğini ifade etmektedir. Bu da kelimenin bugün olduğu gibi o gün de farklı Çingene kavimlerini kapsayan genel bir sözcük, evrensel bir kastın, Çingene evrensel milletinin adı olabileceğini gösterir.
Aynı sözcüğe, benzer bir kapsamda hem günümüzden 1500 yıl önce Orta Asya'da hem de günümüzden 2800 yıl önce Balkanlarda rastlamamız neyi göstermektedir? Çingene adı hem Balkan hem de Orta Asya medeniyetlerine kaynaklık yapan daha eski bir toplumun dilinden çıkmış olabilir mi? Gerçekte Çingene adı ne kadar eski? Bu sorunun yanıtını vermek çok güç. Ama şurası kesin ki evrensel kast sisteminin binlerce yıllık kurbanı olan kavimlerin Avrupa, Anadolu ve Orta Asya'daki ortak adı olan Çingene adının kökeni bütün gizemleriyle birlikte tarihin derinliklerinde saklanmaya devam ediyor.
Ali Mezarcıoğlu İsimlerimiz
Ali Mezarcıoğlu Çingeneler Açısından Tarih
Konu İle İlgili Eski Yazılar
Ali Mezarcıoğlu Temel Sorunlarımız / Çingeneler Evrensel Kast Sisteminin Pençesinde
Kaynak: Ali Mezarcıoğlu Çingenelerin Kitabı Cinius Yayınları 2010
