Dünya

İnsanlığın Kayıp Hazinesi: Çingene Dilleri 13/01/2012

Çingene Evrensel Milletine mensup kavimler binlerce yıldır aynı anda birden fazla dili konuşmaya devam ediyorlar. Çingene kavimlerinin önemli bir bölümü bir yandan birlikte yaşadıkları Gaco kavimlerinin dillerini kullanırken diğer taraftan kendi toplumlarına ait dilleri de yaşatıyorlar. İnsanlığın evrensel kültür mirasının en önemli unsurlarından olan Çingene dilleri ne yazık ki yeterince tanınmıyor.

Gaco toplumlarıyla birlikte yaşayan Çingene kavimleri kendi iç iletişimlerini sağlamak için binlerce yıl içerisinde Çingene dillerini geliştirmişlerdir. Bu dillerden bazıları günümüzde neredeyse tamamen ortadan kalkmıştır. Kayıp Çingene dillerine ait sözcükler diğer Çingene dillerinin içerisinde varlığını sürdürmektedir. Kayıp Çingene dillerinden biri Arap coğrafyasının Banu Sassan Çingenelerinin dili olan Lugha'dır. Günümüzde Orta Doğu'nun Dom Çingenelerinin dili Domari'de ve Orta Asya'nın Mugat Çingenelerinin dillerinde Lugha dilinin etkileri görülmektedir.

Çingene dillerinin önemli bir bölümü ise her türlü olumsuz koşula rağmen varlığını koruyabilmiştir. Kuzey Afrika'nın demirci İnadan Çingeneleri Tenet, Mısır'ın Helebi Çingeneleri Sim, İran'ın Luri Çingeneleri ise Lurice isimli dillerini yaşatmayı başarmışlardır.

Nasıl ki Çingene kavimleri kendi içlerinde insanlığın farklı ırklarını kaynaştırmışlarsa Çingene dillerinde de farklı coğrafyalarda ortaya çıkan dillere ait izler birlikte görünmektedir. Abdal Çingenelerinin dili Abdoltili Orta Asya coğrafyasında yaygın olan Ural-Altay dillerine ait gramer özelliklerinin ağırlıklı olarak İrani dillere ait sözcüklerle birleştiği bir dildir. Dom Çingenelerinin dili Domari Hint ve Orta Doğu dillerinin özelliklerini bünyesinde taşır. Roman Çingenelerinin dili olan Romanes ise Hint, Yunan, Kafkas ve İran dillerinin özelliklerini bünyesinde birleştirerek bağımsız bir dil olarak ortaya çıkmıştır.

Kaynak: Ali Mezarcıoğlu Çingenelerin Kitabı Cinius Yayınları