Güncel

Çingeneler Sözlükteki Hakaretlere Tepkili 10/11/2010

Kubbealtı Misalli Büyük Türkçe Sözlük'te yer alan ve Çingene toplumunu açıkça aşağılayan ifadeler büyük tepki yarattı. Sözlükte Çingene kelimesinin karşılığı olarak arsız, açgözlü gibi ifadelere yer veriliyor. Çingeneler ve tüm duyarlı yurttaşlar sözlükteki aşağılayıcı ifadelerin kaldırılmasını istiyorlar.

Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı tarafından birinci baskısı 2005 yılında yayınlanan Misalli Büyük Türkçe Sözlük'ün daha sonra 2006 ve 2008 yıllarında 2. ve 3. baskıları yayınlanmış. Sözlükte Çingene kelimesinin karşılığı olarak kullanılan sözler toplumda Çingenelere karşı var olan ön yargıları tekrarlıyor. Sözlükte Çingene kelimesi için hasis, aç gözlü gibi karşılıkların kullanılmasının yanı sıra yine Çingenelere karşı mevcut önyargıların yeni kuşaklara aktarılmasına neden olan bazı deyimler de aynen alıntılanmış. Bunlar arasında "Çingene İmanı" isimli bir deyimin karşısında "Şüpheli, sağlam olmayan inanış." ifadelerine yer verilmesi özellikle dini inançları kuvvetli Çingeneler tarafından büyük bir tepkiyle karşılanıyor.

Konuyu değerlendiren uzmanlar günlük konuşmada çok çeşitli toplumsal kesimleri aşağılayan deyimlerin, sözcük kullanımlarının bulunduğunu hatırlatıyor. Buna karşılık Çingeneler dışında hiçbir toplum kesiminin adı için sözlüklerde bu aşağılayıcı ifadelere yer verilmiyor. Dolayısıyla sıklıkla yapılan sözlüklerin toplumdaki mevcut algıyı yansıttığı savunmasının bir geçerliliği bulunmuyor.

Uzmanlar söz konusu ifadelere sözlüklerde yer verilmesinin önyargıların güçlenmesine ve toplumsal birlik duygusunun zayıflamasına neden olduğunu vurguluyorlar. Konuya tepki gösteren duyarlı yurttaşların ortak beklentisi Kubbealtı Akademisi Kültür ve Sanat Vakfı'nın yaptığı hatayı en kısa zamanda telafi etmesi. Bu konuda duyarlılıklarını vurgulayan yurttaşlar gerekirse hukuki yollardan haklarını arayacaklarını belirtiyorlar. Nitekim konuya tepki gösteren bir yurttaş geçtiğimiz Pazartesi günü TBMM İnsan Hakları Komisyonu'na konuyla ilgili tepkisini dile getiren bir dilekçe vermiş bulunuyor.

İşte Sözlükteki Şok İfadeler

ÇİNGENE:

1. Menşeleri kesin olarak bilinmeyip Hindistan'dan çıktıkları sanılan, çalgıcılık, falcılık, ayakkabı boyacılığı yapmak ve elek, ızgara, maşa, çiçek gibi şeyleri satmakla geçinen, bütün Avrupa'ya yayılmış, çoğu göçebe topluluk, kıptî, roman. 3. Arsız, aç gözlü. 4. Hasis, cimri.
Çingene borcu: Ondan bundan alınan ufak tefek borç.
Çingene çalar, Kürt oynar: Kimin ne yaptığı belli olmayan, düzensiz karışık topluluklar ve dağınık, karma karışık yerler için kullanılır.
Çingene çergesi: Pis, bakımsız, derme çatma yer.
Çingene çorbası: Karma karışık olmuş, düzenini kaybetmiş durumlar için kullanılır.
Çingene îmânı: Şüpheli, sağlam olmayan inanış.
ÇİNGENELİK 1. Çingene olma durumu mec. 2. Arsızlık, aç gözlülük. 3. Cimrilik, hasislik.
ÇİNGENELEŞMEK Arsızlaşmak, cimrileşmek.(sf. 668)
KIPTÎ Çingene. Şecâat arz ederken merd-i kıbtî sirkatin söyler. Kıbtî taifesi sözlerine îtimat gerçi olmaz.

Kaynak: Çingeneyiz İstanbul