Dünya

Ortadoğu'da Bir Çingene Grubu: Domlar 26/02/2010

Ortadoğu’da birçok Çingene topluluğu yaşamaktadır. Önümüzdeki günlerde teker teker tanıtacağımız bu Çingene gruplarından ilki Domlar olacak. Ortadoğu coğrafyasının büyük bir bölümüne dağılmış olan Domlar Türkiye, Irak, İran, Suriye, Ürdün, Afganistan, Lübnan, İsrail ve Filistin Ulusal Yönetimi topraklarında yaşamaktadırlar.

“Rom” sözcüğüyle fonetik benzerlik taşıyan “Dom” sözcüğü, diğer göçebe zanaatçı toplumları adlandırmakta kullanılan sözcükler düşünüldüğünde şaşırtıcı olmayan bir gelişim sürecinde bugünkü anlamını kazanmıştır. Bu gelişim süreci sözcüğün sözlük anlamı ve bu sözcüğe zamanla toplum tarafından yüklenen anlamlar karşılaştırıldığında çok daha iyi anlaşılmaktadır.

Hint dilinde günlük konuşmada-aynen Rom kelimesinin Romanes dilinde olduğu gibi- “insan” anlamına gelen Dom sözcüğü, Çingenelerin kendilerini Dom sözcüğüyle adlandırmalarıyla zaman içerisinde Hindistan'da negatif anlamlar içeren bir ifadeye dönüşmüştür. Günümüzde ise bu sözcük sosyal bir kategoriyi temsil etmektedir. Üst kasttan Hintlilerce son derece yanlış bir biçimde “Lanetlenmiş, pis, yarı insan” gibi anlamlar yüklenen bu sözcük, bugünlerde Hindistan’da birçok farklı etnik gruptan gelen fakat müzisyenlik, demircilik gibi benzer meslekleri icra eden göçebe zanaatçı topluluklara verilen bir isim haline gelmiştir. Ortadoğu’ya bakıldığında ise “Dom” kelimesi özel bir etnik grubu işaret etmektedir. Bu etnik grup Domari adı verilen bir Çingene dili konuşmaktadır.

Ortadoğu'da geniş bir bölgede yaşayan Dom Çingeneleri bölgenin en eski Çingene gruplarından bir tanesidir. Muhtemelen Romanların ataları Hindistan'dan çıkmadan daha önce Orta Doğu'ya gelen çeşitli Hint Çingene kavimlerinin bölgenin yerli Çingene grupları ile kaynaşması sonucu ortaya çıkan Dom Çingeneleri Domari isimli bir dile sahiplerdir.

Ortadoğu’da yaşayan Dom grupları dünyanın diğer coğrafyalarında yaşayan Çingenelerle benzer sorunlara karşı mücadele etmektedirler. Eğitim olanaklarının kısıtlı olması, sağlık sorunları, konut sorunu, geleneksel zanaatların kaybolması sonucu ortaya çıkan işsizlik ve Ortadoğu coğrafyasında hüküm süren istikrarsızlık ve savaşlar en önemli sorunlar olarak göze çarpmaktadır. Dom toplumunun bu sorunlarının çözümünde son yıllarda sivil toplum örgütleri düzeyinde çalışmalar yapılmaktadır. Merkezi Kudüs’te bulunan Dom Araştırma Merkezi (Dom Research Center) ve Dom Toplumu (Domari Society) gibi sivil toplum örgütleri Domların tarihleri ve sorunların çözümü konusunda çalışmalar yapmaktadırlar.

Domların meslekleri çok çeşitlidir. Çiftçiler için müzisyenlik, elekçilik, demircilik ve gümüş takı yapımı bunlardan bazılarıdır. Dom kadınlar genellikle dövmecilik ve falcılık yapmaktadırlar. Domlar arasında halk hekimliği temelinde dişçilik yapan gruplar da vardır. Türkiye’de Hatay-Antakya ve Güneydoğu Anadolu’daki şehirlerde yaşayan Domlar, özellikle dişçilik ve altın diş kaplamacılığı yapmaktadırlar. Diğer taraftan geleneksel zanaatların kaybolması Domları farklı alanlara da yöneltebilmektedir. Ortadoğu’nun kalbi Kudüs’te yaşayan Domlar, geleneksel zanaatlarının yanısıra temizlik işlerinde de çalışmaktadırlar.

Kaynaklar: http://www.wix.com/domarisociety/Domari-Society-Website
http://www.domresearchcenter.com/