Dünya

İrlanda Çingeneleri: Gezginler 05/03/2010

Britanya Adası’nın Çingene sakinleri Gezginler, tarihleri, zanaatları ve yaşadıkları sorunlarla, dünyadaki Çingene gruplarını tanıttığımız yazı dizimizin yeni konukları. Geçmişte, yaşadıkları konut sorunları nedeniyle sitemizde haberlerine yer verdiğimiz İrlanda Gezginleri, Britanya Adası’nın kendine özgü yaşam şekilleri, değerler sistemi ve dilleriyle en eski sakinlerinden.

Cant, Gammon ve Shelta adı verilen dilleri konuşan İrlanda Gezginleri’ne yerleşik halk tarafından Minceir ve Pavee isimleri de verilmektedir. Bu Çingene grubu hakkında yapılan araştırmalar çok sınırlı olmakla birlikte, kimi yazılı kaynaklarda grubun tarihi milattan önce 5. yüzyıla dayandırılırken kimilerinde ise 12. yüzyıl göçebe zanaatçı topluluklarına dayandırılmaktadır.

Asıl meslekleri kalaycılık olan İrlanda Çingeneleri panayırcılık, ulaklık ve at tüccarlığı da yapmışlardır. Bu tür mesleklerin geçersiz hale gelmesiyle de kentlere yerleşmeye başlamışlardır. Kentlerde Hurda toplayarak, ucuza temin ettikleri çeşitli ürünleri işportada satarak geçimlerini sağlamaya çalıştılar. Günümüzde İrlanda'da bunların yanı sıra asfalt dökme işinde de Çingeneler istihdam edilirler. Kağıt, demir ve bakır toplayarak geri dönüşüm sürecine katılırlar.

Kentlere yerleşmelerine rağmen halen birçoğu sabit konutlar yerine, at arabalarının yerini alan karavanlarda yaşamlarını sürdürmektedir. Britanya coğrafyasında Gezginler için sorun, karavanların toplanma alanlarıdır. Bu özellikleri itibariyle Kara Avrupası Çingenelerinden ayrılırlar.

Birleşik Krallık Parlamentosu, 1968 yılında çıkarttığı ve belediyelerin Gezginlerin karavanları için arazi tahsis etmelerini zorunlu kılan, Karavan Alanları Yasası’nı 1994 yılında iptal etmiştir. Bu yasanın iptal edilmesi sonucu İrlanda’da yer alan en büyük karavan toplanma alanı olan Dale Farm’ın yok olması gündeme gelmiştir. Yasanın iptali için yüksek mahkemeye başvurulmuş fakat burada açılan dava kaybedilmiştir. Birçok toplum kesimi, siyasi partiler ve sivil toplum örgütleriyle birlikte yapılan protestolar, alanın kaldırılmasını şimdilik engellemiştir. Ancak, 1000’in üzerinde Gezginin yaşadığı alanın geleceği belirsizdir.

Karavan alanları sorununun dışında kültürel ayrımcılık da toplumun hemen hemen bütün kesimlerinde kendisini göstermektedir. Halen birçok alışveriş merkezi, bar, lokanta gibi yerlere Gezginlerin girmesi yasaktır. Her yıl yüzlerce, kişilere ve karavanlara yönelik saldırı vakaları yaşanmaktadır. Medyada kullanılan ayrımcı dil de önemli bir sorundur. Bunlar dışında, istihdam, sosyal güvenlik, eğitim ve sağlık hizmetlerine ulaşma konusunda da sorunlar yaşanmaktadır. Resmi olmayan rakamlara göre, 23 bin kişiden oluştuğu düşünülen Gezginlerde ortalama yaşam süresi, ülke ortalamasından düşük, bebek ölüm oranları ise yüksektir.

Kaynak: http://www.nccri.ie/

Fotograflar: www.paveepoint.ie