Güncel

Osmanlı'nın Gizli Çingene Raporu 07/12/2011

Atlas Tarih dergisi, Serez Lisesi Osmanlıca ve Fransızca öğretmeni Said Bey'e Sultan Abdülhamid için hazırlatılan gizli Çingene raporunu yayınlandı. Çingenelerle ilgili belirlenecek devlet politikasının nasıl olması gerektiğinin tartışıldığı raporda, Çingenelerin Osmanlı İmparatorluğu'ndaki tarihi hakkında son derece önemli bilgiler bulunuyor.

Raporda Çingenelerin tarihi adının "Kıpti", halk arasındaki isimlerinin ise Çingene olduğu ifade ediliyor. Bu durum Osmanlı arşivlerinde Çingene kavimlerinden bahsedilirken Çingene adının yanı sıra Kıpti kelimesinin de kullanılmasından ileri geliyor. Kıpti kelimesi Çingeneleri tanımlamak için daha önce Bizanslılar tarafından Agupti formunda kullanılmış daha sonra ise Batı dillerinde yaygınlaşarak Gypsy şekline dönüşmüştü.

Said Bey tarafından hazırlanan raporda halk arasında yaygın olan "Cin-Gan" hurafesine yer veriliyor. Çingenelerin "Cin" ve "Gan" adlı zina yapan iki kardeşin soyundan geldiğine ilişkin iftirayı Said Bey raporda şu sözlerle değerlendirmiş: "Bunun insanlık ve İslamlıkla hiçbir alakası olamaz. Bunun için yapılması gereken ilk iş hiç bir mantıklı açıklaması olmayan bu anlayışı kökünden değiştirmek." Said Bey'in "Cin-Gan" iftirasının ortadan kaldırılmasına yönelik son derece yerinde önerisine rağmen söz konusu hurafenin günümüzde varlığını koruması şüphesiz ki büyük bir utanç.

Raporda kimi nüfus bilgilerine de yer verilmiş. Buna göre dönemin Selanik vilayetinde yaklaşık 35000 Çingene yaşamını sürdürmektedir. Bunun yanı sıra Said Bey'in raporunda Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşayan Çingenelerin toplam sayısının 500.000'ine yakın olduğuna dair tahmini bir rakama da yer veriliyor.

Çingenelere dönük yanlış politikaları eleştiren Said Bey yeni Müslüman olan bir Yahudi ya da Hristiyan'ın nüfus cüzdanında sadece Müslüman yazarken Müslüman Çingenelere "Kıpti Müslim" kaydı düşülmesinin yanlış bir uygulama olduğunu ifade eder. Said Bey'e göre bu uygulama Müslümanlar arasında ayrım yapmaktır ve İslam'a uymaz.

Atlas Tarih dergisinin haberinde Said Bey'in raporunun devlet tarafından ciddiye alındığı ve kısmen uygulamaya geçirildiği iddia ediliyor. Buna göre Kudüs, Kalkandelen, Drama, Selanik Langaza, Manastır, Filibe, Lüleburgaz ve Ankara'da göçebe Çingenelerin yerleşik hayata geçirilmesi amacıyla çeşitli çalışmalar yapılmış. Diğer taraftan İstanbul Beyoğlu ve Büyükdere'de Çingenelerin yaşadığı teneke evler izin verilmemiş. Osmanlı İmparatorluğu'nun yeni Çingene politikasının hazırlanmasında raporun gözönünde tutulmasına rağmen Çingenelerin nüfus kayıtlarında "Kıpti vatandaş" olarak sınıflandırılması uygulaması Said Bey'in karşı görüşüne rağmen daha uzun bir süre devam etmiş.

Haberdeki bir başka ilginç ayrıntı ise Osmanlı'nın ilk kadın cerrahlarından olan Saliha Hanım'ın Üsküdarlı bir Çingene olduğu bilgisi. Osmanlı Kadı Sicillerine göre Saliha Hanım evini bir hastane gibi kullanarak çok sayıda hastayı sağlıklarına kavuşturmuştu.

Kaynak: Atlas Tarih; Aralık 2011