Dünya

Kendi Yurttaşlarından Utanan Devlet: Romanya 20/12/2010

2007 yılından beri Romanyalı Çingenelerin Avrupa'nın diğer ülkelerinde maruz kaldığı kötü yaşam koşulları nedeniyle ortaya çıkan sorunlarda Romanya hükümeti yurttaşlarını savunmamış, Çingeneler lehine hiçbir girişimde bulunmamıştı. Buna karşılık geçmişte çeşitli resmi kanallardan Roman Çingeneleri ile Romenlerin uluslararası alanda karıştırılmasından rahatsızlık duyulduğu yönünde açıklamalar yapılmıştı.

Tüm bunlar yetmezmiş gibi Romanya'da iktidarda bulunan Liberal Demokrat Partinin bir üyesinden ilginç bir yasa tasarısı önerisi geldi. 2 Aralık günü Romanya Parlamentosu'nda görüşülmesi kabul edilen tasarı Romanya'daki Roman Çingenelerinin, resmi olarak, "Roma" değil Rumence'de Çingene anlamına gelen "Tigan" kelimesiyle adlandırılmasını öneriyor. Her ne kadar Cumhurbaşkanı Traian Basescu, tasarı mecliste kabul edilse dahi onaylamayacağını belirtse de başlı başına böyle bir teklifin gündeme gelmesi bile çok düşündürücü. Zira yasaya gerekçe olarak diğer AB ülkelerinde Romanlarla Romenlerin birbirlerine karıştırılıyor olması gösteriliyor.

Romanya'nın 2007 yılında Avrupa Birliği'ne girmesinden sonra ülkedeki yüz binlerce Çingene daha iyi bir yaşam umuduyla, Avrupa Birliği yurttaşlığından kaynaklanan serbest dolaşım hakkını kullanarak, birliğin batısına doğru göç etmeye başlamışlardı. Bu göç süreci, Avrupa'yı derinden etkilemeye devam eden küresel mali krizle birleşince Çingenelerin iş bulmaları zorlaşırken, politikacıların popülist-ırkçı politikaları da Çingeneleri günah keçisine çevirmişti. Ekonomik krizin etkileriyle bozulan dengeler sonucu artan suç oranlarının müsebbibi politikacılar tarafından Bulgaristan ve Romanya'dan göç eden Çingeneler olarak gösterilmeye çalışılmıştı. Son olarak geçtiğimiz yaz aylarında Fransa'nın Romanyalı Çingeneleri sınırdışı etmesi durumun vahametini bütün çıplaklığı ile ortaya koyuyordu.

Ne yazık ki yurttaşlarının AB'nin çeşitli bölgelerinde ırkçı uygulamalara maruz kalması karşısında yeterli çabayı göstermeyen Romanya hükümeti, politik adetler yerini bulsun diye birkaç uluslar arası görüşme yapmış, geri gönderilen Çingenelerin yaşam koşullarının iyileştirilmesi için ise kayda değer herhangi bir çalışma yapılmamıştı. Yapılan en "ciddi" çalışma ise 2 Aralık günü meclise gelen utanç tasarısı oldu.

Anlaşılan, Romanya Hükümeti yaşananlardan çok utanmış olacak ki Roman Çingenelerine Roman demeyerek kendisiyle Çingene kökenli yurttaşları arasındaki bağları tümüyle koparmaya çalışıyor. Romanya'nın tarih anlayışına göre ülkenin adı Roma İmparatorluğu'ndan geliyor. Romanya'da yöneticiler ve yurttaşların bir kısmı ülkenin adı nedeniyle bir yandan Roman Çingeneleriyle karıştırılmaktan dolayı utanç duyarken öbür tarafta tarihin en güçlü imparatorluklarından birinin mirasçısı oldukları iddiasıyla gururlanıyorlar. Onlara göre Roman Çingeneleri ile ülkenin adı arasındaki bu isim benzerliği iddia ettikleri "şanlı tarihe" leke sürüyor.

Söz konusu yaklaşım açıkça ırkçı bir eğilimdir. Roman Çingeneleri ile aynı adı taşımayı bir utanç olarak kabul edenlerin ırkçı yaklaşımı karşısında Roman Çingenelerinin tepki göstermesi son derece haklı bir davranış. Zira hiç kimsenin bir toplumun ismini değiştirmeye ya da o topluma şu veya bu bakış açısına göre yeni bir isim vermeye hakları yok. Toplumlar kendi adlarını kendileri koyarlar. İsimlerini değiştireceklerse de kendileri değiştirirler.

Romanya hükümetinin Roman yerine Rumence'de Çingene anlamına gelen Tigan kelimesini kullanmak istemesi bilimsel olarak da doğru bir yaklaşım değil. Sitemizde daha önce defalarca belirttiğimiz üzere "Çingene" kelimesi birçok etnik grubu birden kapsayan ve milyonlarca insanı temsil eden şemsiye bir kavram. "Roman" ismiyle adlandırılan etnik topluluk ise Çingenelerin sadece bir kolu. Çingene kelimesi oldukça geniş bir coğrafyada farklı dilleri konuşan, farklı kökenlerden gelen çok sayıda göçebe zanaatçı kültürün ortak adı. Sosyal bir kategoriyi ifade Çingene kelimesinin bir etnik grubun adı olan Romanın yerine kullanılmaya çalışılması ise tam manasıyla sapla samanı karıştırmak.

Roman Çingenelerin kendilerini nasıl adlandırdıklarını dikkate almayıp, kendi tercihini Çingenelere dayatmaya çalışan yasa tasarısına karşı çıkmak ve Roman Çingenelerinin kendilerini Roman etnisitesi olarak adlandırma hakkını her koşulda savunmak gerekiyor. Bizler de bu anlamda Romanya'daki kardeşlerimizin yanında olduğumuzu belirtiyoruz. Elbetteki bizim yaklaşımımız Çingene sosyal kökeninden utandığı, atalarının yaşam biçimini yok saymak istediği için Roman Çingenelerinin adına sığınmak isteyenlerin yaklaşımından farklı. Bizim yaklaşımımız Balkanlarda yaşanan ırkçı saldırılara en ufak bir tepki göstermeyen kimi sözde entelektüel çevrelerin isim değişikliği meselesinde kıyameti koparmalarıyla da örtüşmüyor. Biz Çingene sosyal kökenimizle de, Roman kültürümüzle de aynı ölçüde mutluyuz. Ne Çingeneliğimizi inkar eder ne de Romanlığımızı unuturuz.

Kaynak: Cingeneyiz İnternational