Romanlar, Abdallar, Elekçiler, Domlar, Lomlar, Mırtipler! Çingene olarak adlandırılan veya kendisini Çingene olarak kabul eden herkes! Burası sizin siteniz.
Haftanın Gündemi
Ali Mezarcıoğlu
Nereye Gittiniz Ey Trampetçiler 17/10/2010
İz Edebiyat isimli internet sitesi 14 Mart 2002 tarihinde Ali Işık imzalı bir yazı* yayınlamış. Konya'nın kökleri ilk çağ medeniyetlerine kadar uzanan bir adetini anlatıyor bu yazı. Şivlilik adetini... 40-50 yıl öncesine kadar bütün canlılığı ile uygulanırmış bu adet. Regaip Kandili'nin birkaç gün öncesinden başlayarak çocuklar sokaklarda trampet çalarlarmış. Ellerinde fenerler; trampetleri ve kavalları ile Konya'nın sokaklarını inletirmiş çocuklar. Ali Işık'a göre bu adetin kökeni Frigyalılara, Anadolunun eski uygarlıklarından birine dayanırmış. Şivlilik adetinin olmazsa olmazı olan Trampeti kimler yaparmış peki? İşte bu sorunun cevabı bizleri fazlasıyla ilgilendiriyor.
Şehir merkezinin güney batısına düşen bölgede, eski surun Larende Kapısı'nın az güneyinde bulunan mahallenin sakinleri Şivlilik adetinin olmazsa olmazı olan Trampeti yaparlamış. Ali Işık bu mahallede oturan kardeşlerimizi tarif ederken onların bölge halkından ayırt edilebilecek ölçüde beyaz tenli olduklarını belirtiyor. Yine dış görünüşlerinde onları Konya'nın diğer ahalisinden ayıran bir başka özellik kızıl saçları ve yüzlerini kaplayan çilleri. Bu mahallenin sakinlerinin Türkçe'yi konuşma biçimleri, şiveleri diğer ahaliden farklı olduğu gibi; kendi aralarında kullandıkları gizli bir dilleri de varmış. Peki acaba trampet yapmak dışında nasıl geçimlerini sağlıyorlardı Trampetçi kardeşlerimiz. Elekçilik, kalburculuk, davulculuk, demircilik önde gelen meslekleriymiş. Ayrıca Ali Işık'ın bahsettiği dönemde Ramazan ayında Konyalıları sahura kaldıra davulcular da bu mahallenin sakinleri arasından çıkarmış.
***
Ali Işık'a göre Trampetçilerin kökenleri Frigyalılara kadar dayanıyor olabilir. Frigyalılar Hz. İsa'nın doğumundan önceki 12. ve 7. yüzyıllar arasında Orta Anadolu'nun batı bölümlerinde egemen olmuş bir topluluk. Bizim trampetçilerin gerçekten onlarla bir bağlantısı olabilir mi? Bu sorunun yanıtını vermek çok zor. Zira Trampetçi kardeşlerimiz hakkındaki bildiklerimiz sadece Ali Işık'ın yazısına dayanıyor. Hala o mahallede yaşayıp yaşamadıklarını dahi bilemiyoruz. Buna karşılık bildiğimiz bir şey var... Aktarılanlar Konyalı Trampetçilerin tipik bir göçebe zanaatçı kavim olduğunu ispat ediyor. Anlaşıldığı kadarıyla tarih içerisinde çeşitli şartların etkisiyle bahsedilen mahallede yerleşik hayata geçmişler. Ama geleneksel mesleklerini korumayı başarmışlar. Şurası çok açık; karşımızda kökleri Anadolu'nun kadim medeniyetlerine dayanan bir Çingene kavmi var.
Anadolu coğrafyasından tarih boyunca nice kavimler gelmiş geçmiş... Bu topraklar sayısız Gaco kavmine, sayısız büyük imparatorluğa ev sahipliği yaptığı gibi çok sayıda Çingene kavmi de Anadolu'da konaklamış, yerleşmiş, Anadolu kültürünün bir parçası olmuş. Kimlerin yolu geçmemiş ki bu topraklardan... Abdal Çingenelerinin Doğu Türkistan'dan başlayan yolculuğu uçsuz bucaksız Orta Asya bozkırlarını aşıp Anadolu'da sonuçlanmamış mı? Roman Çingenelerinin en eski ataları olan Hindistan Çingeneleri, esas itibarı ile Anadolu coğrafyasında geliştirmemişler mi Roman kimliklerini, Roman dillerini... Henüz elimizde çok az bilgi olmasına rağmen Ali Işık'ın yazısında yer alan veriler ışığında Konyalı Trampetçilerin de Anadolu coğrafyası içerisinde kendilerine yer bulmuş Çingene kavimlerinden biri olduğunu açık bir biçimde ortaya koyabiliriz.
***
Anadolu'ya farklı coğrafyalardan gelen Çingene kavimleri farklı fiziksel özelliklere sahiplerdir. Bunlar yüzyıllar içerisinde birbirleriyle kaynaşmışlar, aile olmuşlar; giderek farklı grupların özelliklerini bünyesinde birleştiren yeni gruplar ortaya çıkmıştır. Uzun yıllardır Çingene kavimlerinin yerleşik bir biçimde yaşadığı köklü mahallelerde kimin hangi kavimden geldiğini söylemek artık neredeyse imkansız hale gelmiştir. Oraların sakinleri kökeni ne olursa olsun göçebe zanaatçı ataların çocuklarıdır, Çingenelerdir. Günümüzde kardeşlerimizin arasında Hindistani, Asyalı ya da Slav fiziğini andıran çok sayıda insanın yer aldığını söylemek herhalde yanlış olmayacaktır: Bu fizik ve görünüm zenginliği içinde Ali Işık'ın Trampetçi Çingeneleri tarif ederken vurguladığı fizik özelliklerine sahip bireyler de vardır hiç şüphesiz... Özellikle Kafkas coğrafyasından gelen Çingene kavimlerinde baskın olan bu fizik özelliklerine günümüzde Anadolu'nun tüm Çingene kavimlerinin arasında rastlamak mümkündür...
***
Bugün ne yapıyor Trampetçiler... Hala o mahallede mi yaşıyorlar? Eğer dağıldılarsa oradan, şimdi neredeler? Binlerce yılın kültür mirası nerelere saçıldı şimdi... Keşke bilebilsek. Keşke Trampetçilerin kültürü daha yaygın, daha belirgin bir biçimde muhafaza edilebilseydi. Keşke bu kadim kavmin izlerine bir tesadüf eseri rastlamış olmasaydık!
Trampetçilerin durumu az nüfuslu Çingene kavimlerinin dahi kültürlerinin yaşatılmasının önemini gösteriyor. Yok olan her kavim, yok olan her dil binlerce yılın izlerini siliyor. Kültürlerimizi, dillerimizi ve hatta dillerimizin içerisindeki lehçelerimizi yaşatmanın, korumanın önemini hatırlatıyor bize Trampetçi kardeşlerimizin dramatik sessizliği. Unutulmanın soğukluğu, ölüm tadında bir ürperti veriyor insanın içine... Hatırlanmak ise insanın içini ısıtıyor.
***
Hepinize şen bir hafta diliyorum. Keyfiniz gıcır, neşeniz bol olsun!
*Ali Işık; Konya'da Namaz ve Şivlilik Adetleri; http://www.izedebiyat.com/yazi.asp?id=4309
Arşiv
Nereye Gittiniz Ey Trampetçiler 17/10/2010
Her Yönüyle Çingene Olmak (2) 03/10/2010
Her Yönüyle Çingene Olmak (1) 26/09/2010
Kurbağanın Taşıdığı Umut 20/09/2010
Hatırlamaya Başlamak 05/09/2010
Kavramları Doğru Kullanmak / 29/08/2010
5. Yıl Sorumluluğu / 22/08/2010
Avrupa ve Çingeneler / 3 / 15/08/2010
Avrupa ve Çingeneler / 2 / 08/08/2010
Avrupa ve Çingeneler / 01/08/2010
Engin Ardıç Bizden Ne İster? 25/07/2010
"Çingenelerin Kitabı" Neyi Anlatıyor?
Selendi Üzerine 2 / 09-17 Ocak 2010
Selendi Üzerine 03-09 Ocak 2010
Cingeneyiz.org: İddiasını Varlığı ile Doğrulayan Girişim 20/08/2009
